افزایش سهم خدمات دانش‌بنیان در تولید ناخالص ملی بسیاری از کشور‌ها

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما، سید ضیا هاشمی در بیست و ششمین نشست رؤسای پارک‌های علم و فناوری سراسر کشور افزود: این رقم در اقتصاد‌های توسعه یافته به ۴۰ درصد می‌رسد.

وی گفت: عنصر دانش و فناوری در تابع تولید به معنای افزایش چشم‌گیر بازدهی‌ها است و غفلت از اهمیت روز افزون فناوری در توسعه اقتصادی، شکاف میان کشور‌های پیشرو و عقب مانده را افزایش می‌دهد.

هاشمی با بیان اینکه در کشور‌های در حال توسعه مانند ایران لازم است بخش مهمی از سیاست‌های دولت با توجه به الزامات نهادی و با هدف ایجاد نهاد‌های مورد نیاز تدوین شود، افزود: رشد اقتصادی علاوه بر توسعه همزمان فناوری‌ها نیازمند نهاد‌های پشتیبان و تنظیم کننده آن‌ها است.

وی نبود تقاضا و بازار برای فناوری‌ها را از مهمترین موانع نوآوری بیان کرد و گفت: از این رو سیاست‌های تحریک طرف تقاضا که برای مثال از طریق خرید دولتی و حمایت دولت از تقاضای بخش غیر دولتی قابل اجرا و به عنوان حوزه‌ای مهم، مد نظر سیاست‌گذاران قرار گرفته است.

هاشمی افزود: شکاف میان اختیارات و مسئولیت‌ها، کهنگی و ناکار آمدی نظام اداری کشور در بخش‌های مختلف علمی و اجرایی، وابستگی تام و تمام منابع مالی به دولت و عدم تنوع در آنها، نارسایی و ناکارابودن نظام آموزشی و پرورشی برخی از موانع توسعه علم و فناوری است.

وی گفت: همچنین وجود موانع و تنگنا‌های قانونی و مقرراتی مانند مالیات‌های سنگین و همچنین نبود روند مناسب میان مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی با سازمان‌ها و مراکز اجرایی از دیگر موانع توسعه علم و فناوری در کشور است.

هاشمی با تاکید بر وجود غلبه نگاه کمی و کیفی در توسعه علمی کشور و نبود هدفمندی در تحقیقات دانشجویی و اتلاف این سرمایه بزرگ، افزود: علاوه بر آن ما با کاهش تمایل به تولید اطلاعات و دانش دست اول و افزایش روند واردات فکری و بسته‌های اطلاعاتی و بی‌توجهی به دانش قومی و تحقیقات عمیق محلی مواجه هستیم.

وی ضعف ساختار صنایع کشور را یکی از موانع توسعه فناوری بیان کرد و گفت: بیشتر صنایع کشور صنایع مونتاژ است و در این گروه از صنایع تحقیقات و توسعه، کپی برداری و مهندسی معکوس است و احتمال توسعه فناوری در این گروه محدود است و اکثرا این صنایع فاقد مراکز تحقیق و توسعه هستند.

هاشمی افزود: در کشور‌های توسعه یافته بنگاهی را نمی‌توان یافت که فاقد واحد تحقیق و توسعه فعال باشد و این در حالی است که در کشور ما با ۸۷ هزار بنگاه تولید تنها ۱۵۰۰ بنگاه دارای واحد تحقیق و توسعه هستند.

وی گفت: از سوی دیگر با توجه به اینکه اکثر بنگاه‌های بزرگ کشور دولتی است و بقا و تداوم فعالیت این بنگاه‌ها را سیاست‌های حمایتی دولتی فراهم می‌کند؛ از این رو انگیزه برای تحقیق و توسعه و ماندگاری در بازار رقابتی احساس نمی‌شود.

هاشمی افزود: حمایت‌های سطحی دولت از واحد‌های دانش بنیان در عدم ارتقای این شرکت‌ها موثر است، زیرا نحوه حمایت‌های دولت علاوه بر اینکه واحد‌های تولیدی را از کسب توانایی برای رقابت در بازار با تحولات گسترده و سریع دور کرده است و با گذشت زمان این شرکت‌ها به حمایت‌های دولتی وابسته‌تر می‌شوند.

وی گفت: بسیاری از محققان کشور اتفاق نظر دارند که مشکلات و موانع اصلی پیشرفت علمی کشور موانع فرهنگی است.

هاشمی افزود: مشکل اصلی کشور کمبود بودجه تحقیقاتی، تعداد استادان و آزمایشگاه‌ها و ارقامی مشابه آن نیست و بررسی و جستجوی علل عقب ماندگی در عوامل کمی خطای بزرگ است و این روشی است که گاه آگاهانه برای گمراهی و تغییر مسیر کشور‌های در حال توسعه انجام می‌گیرد.

سرپرست وزارت علوم، ​ تحقیقات و فناوری گفت: ضعف اعتماد به نفس و خودباوری، گسستگی از معارف ملی و دینی، فقدان فرهنگ علمی و فنی در جامعه و دسترسی نداشتن همگان به اطلاعات و منابع علمی، رفتار احساسی افراد با مباحث علمی، شیوع کاسب‌کاری و سودجویی در آموزش و تحقیق، ضعف امنیت و منزلت اجتماعی از جمله موانع فرهنگی توسعه علمی است.