سیاه، چسبناک و قیمتی اما گرفتار مشکلات

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز خلیج فارس؛ این ماده که بیشتر در پالایشگاه‌های نفت تولید می‌شود در دمای محیط جامد است، اما با افزایش دما، به حالت خمیری درمی آید و پس از آن مایع می‌شود.
قیر را می‌گویم، ماده‌ای به رنگ سیاه تا قهوه‌ای تیره که در سولفید کربن و تتراکلرید کربن کاملاً حل می‌شود.

هرمزگان بیش از ۵۵ درصد قیرکشور را تولید می‌کند که رتبه نخست تولید این محصول ارزشمند در ایران است.
نزدیکی به محل تامین مواد اولیه و مبادی صادراتی از عوامل گسترش این صنعت در هرمزگان است.
عمده مواد اولیه تولید قیر هرمزگان از پالایشگاه نفت بندرعباس تامین می‌شود.
غیرقابل نفوذ بودن در برابر آب و چسبنده بودن قیر، علت کاربرد وسیع آن در عایق کاری و ساخت آسفالت است.
به گفته رحیم آزادی مدیر فنی کارخانه قیر آترا کَران انرژی، ماده اولیه تولید آن وکیوم باتوم است که از ته مانده برج تقطیر در خلاء پالایشگاه‌های نفت گرفته می‌شود.
رئیس اداره صنایع غیر فلزی سازمان صمت هرمزگان گفت: از ابتدای سال تاکنون ۴۱۵ هزار تن قیر در هرمزگان تولید شده است.

مریم معماری می‌افزاید: ۹۷ درصد قیر تولیدی استان به وزن ۴۰۵ هزار تن بعلت کیفیت، دسترسی به آب‌های آزاد و نزدیکی به اسکله بندر شهید رجایی صادر شده که ۱۲۱ میلیون دلار برای کشور درآمد داشته است.
رئیس سازمان صنعت معدن و تجارت هرمزگان هم گفته: بیش از ۶۱ درصد صادرات قیر کشور و شش درصد صادرات قیر جهان توسط واحد‌های تولید کننده هرمزگان صورت می‌گیرد.
به گفته قاسمی قیرتولیدی هرمزگان به کشور‌های چین، هند، شرق افریقا و کشور‌های جنوبی حاشیه خلیج فارس صادر می‌شود.
وی گفت: اکنون بیش از هزار نفر در ۱۹ واحد تولید قیر هرمزگان فعالیت می‌کنند.

مشکلات صادرات:
اما به رغم صادرات ۹۷ درصدی، این صنعت با مشکلاتی روبروست که می‌تواند موانعی بر سر روان بودنش ایجاد کند.
مدیر کارخانه قیر آترا کران انرژی گفت: نبود کانتینر و کشتی حمل کالای صادراتی، بالا رفتن هزینه حمل و نقل بین المللی، افزایش سه برابری قیمت حمل مواد اولیه و کالای تولیدی در داخل از جمله این مشکلات است.
روح الله دریایی خود تحریمی داخلی را از دیگر مشکلات صادرات قیر عنوان کرد و گفت: عواقب و خطرات خود تحریمی داخلی به مراتب بیشتر از تحریم‌های خارجی است.
به گفته وی نبود هماهنگی ارگان‌های مختلف و صدور بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌های ضد و نقیض و غیرکارشناسی، تداخل دستورالعمل‌ها و روش‌های اجرایی بیش از ۵ وزارت خانه درگیرِ تولید و صادرات، بخشی از این خود تحریمی‌ها است.
مدیر کارخانه قیر آتراکران انرژی گفت: آگاهی نداشتن مسئولان از شرایط قیمت گذاری در بازار‌های جهانی یکی دیگر از مشکلات اصلی این صنعت است.
به گفته دریایی نرخ گذاری نامناسب امسال، امکانات بسیار ضعیف و کمبود سکو‌های بارگیری، انباشت قیر در مخازن پالایشگاه‌ها را در پی داشته است.
قیر با عرضه در بورس کالا توزیع و فروخته می‌شود.
در شرایط فعلی تحریم عرضه در بورس کالا موجب شده مشتریان خارجی قیر به یک پنجم کاهش یابد.
حال خروج قیر به عنوان یکی از کلیدی‌ترین فرآورده‌های نفتی از بورس کالا مطرح شده است.
مخالفان خروج این محصول از بورس کالا معتقدند چنین اتفاقی بازار قیر را از شفافیت لازم دور کرده و فضا را برای خود تحریمی و رانت‌خواری فراهم می‌کند.
اما صادرکنندگان و موافقان خروج قیر از بورس، بزرگ‌ترین مشکل صادرکنندگان را تسویه ارزی در بورس کالا می‌دانند و معتقدند بستر‌های لازم برای این مهم ایجاد نشده است.
عضو هیئت مدیره اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی ایران، در نشست تخصصی بررسی آثار مثبت و منفی حذف قیر از بورس کالا گفت:: بورس کالا با ایجاد شرایط انحصاری برای خود، در برهم زدن تنظیم بازار قیر نقش کلیدی ایفا می‌کند.
وحید شیخی می‌افزاید: معامله در بورس میلیارد‌ها تومان هزینه برای صادرکنندگان قیر ایجاد می‌کرد و بورس کالا در قبال دریافت این وجه هیچ گونه خدمات بازاریابی یا ارزش افزوده‌ای انجام نمی‌داد.
وی می‌گوید: عملکرد دستوری بورس در قیمت گذاری معاملات، موجب ایجاد تناقض بین وزارت دارایی، بانک مرکزی و گمرک در محاسبه نرخ و زمان ثبت معامله صادراتی با شرکت‌ها شده است.

چه باید کرد؟
به گفته عضو هیئت مدیره اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی ایران اکنون معاونت برنامه ریزی وزارت نفت در بخشنامه‌ای لزوم صدور مجوز صادراتی بورس کالا را حذف، و گمرک را موظف کرد با کنترل فاکتور‌های منشا، اجازه خروج قیر را بدهد.
شیخی افزود: گمرک همه اطلاعات معاملات را ثبت می‌کند و شرکت‌های صادرکننده باید فاکتور منشا قیر را مشخص کنند.
مدیرعامل نفت پاسارگاد هم بورس کالا را سازوکاری شفاف برای تأمین درخواست مصرف کنندگان عنوان کرد و گفت: برای مدیریت صادرات قیر و گذر از دوران تحریم باید صادرات این محصول خارج از بورس انجام شود، اما تامین نیاز داخل می‌تواند همچنان از طریق بورس کالا صورت گیرد.
به گفته مسعود جبرائیلی اکنون برای تأمین درخواست مصرف کنندگان روند صادرات قیر تسهیل، و تا اطلاع بعدی لزوم صادرات قیر از طریق بورس کالا تعلیق شده است.
نتیجه گیری:
مسلماً گسترش صنعت تولید قیر، موجب فعال شدن صنایع وابسته و ارز آوری هرچه بیشتر کشور می‌شود.
با توجه به استراتژیک بودن قیر در چرخه تولید پالایشگاهها، درصورت کاهش صادرات یا مصرف، به طور مستقیم تولید همه محصولات پالایشگاهی تحت تاثیر قرار می‌گیرد.
اما با اتخاذ ساز و کا‌رهای مناسب این صنعت مهم می‌تواند توسعه بیشتری یابد.

 

نویسنده: مریم خیاطی