آتش زدن کاه و کلش و بر باد رفتن خرمن امید در سال‌های بعد

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز مازندران، آتش سوزی گسترده در مزارع مازندران به ویژه شالیزارها سبب اعتراض شهرهای مختلف مازندران مانند بهشهر، گلوگاه، ساری، قائمشهر، بابل، آمل، بابلسر، نوشهر و نور شده است.

دلایل کشاورزان برای این کار

سوزاندن بقایای گیاهان بخصوص کاه و کلش در شمال کشور هر ساله انجام می شود. انگیزه ها و اهداف مختلفی برای کشاورزان جهت این کار وجود دارد. آماده سازی زمین برای کشت دوم، از بین بردن بذر علفهای هرز باقیمانده در مزارع، از بین بردن آفات گیاهی و بیماریها، جلوگیری از تکثیر آفات و بیماریها مانند کرم ساقه خوار برنج و  پوسیدگی ساقه برنج، جلوگیری از نشت آب باران به دلیل مانع شدن کاه و کلش از حرکت آب در مزرعه، جلوگیری از کمبود ازت و کلر و زردی در برگها در کشت بعدی از مهمترین دلایلی است که کشاورزان به آن اشاره می کنند.

میرزایی کشاورز میاندرودی که اقدام به آتش زدن این کاه ها کرده است درباره اهمیت آن می گوید: سوزاندن کاه ها و از بین بردن آفتها، سبب بهتر شدن کیفیت محصول در کشت دوم برنج میشود.

محمودی کشاورز ساروی هم با بیان اینکه سوزاندن کاه در مزارع از قدیم مرسوم بوده است می گوید: سالهاست که کاه و کلش را می سوزاند و احساس میکند که نیاز کمتری به استفاده از سموم در کشت دوم دارد.

نظر کارشناسان

اما خلیلی کارشناس جهادکشاورزی مازندران هم با رد کردن این گفته ها معتقد است: نابودی موجودات مفید خاک، افزایش مصرف کودهای شیمیایی و کاهش بازدهی زمین، فرسایش خاک در بلند مدت، کاهش رطوبت خاک و افزایش مصرف آب در طول دوره رشد، آلودگی محیط زیست و ایجاد بیمار یهای تنفسی بخصوص برای کودکان و سالمندان، سفت شدن لایه‌ های خاک و کاهش نفوذپذیری آن از مهمترین عوارض جبران ناپذیر سوزاندن کاه و کلش در مزارع است.

عوارض جانبی دیگر

اما یکی دیگر از عوارش ناشی از سوزاندن کاه، سوانح رانندگی است. کرمی از اهالی روستای بالالموک قائمشهر درباره حادثه برای خود می گوید: با خودرو در حال تردد در کمربندی این شهر بودم که کم کم همه جاده را دود و آلودگی گرفت تا جاییکه شعاع دید به حدود 10متر رسید! سرعتم را کم کردم تا حادثه ای رخ ندهد اما نرسیده به میدان امام قائمشهر با یک دستگاه پژو206 تصادف کردم که منجر به زخمی شدن خودم و راننده 206شد و هم اکنون نیز درگیر بیمارستان و هزینه های جانبی هستم!

رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی مازندران هم با اشاره به مشکلات همه ساله عوامل راهور به علت آتش سوزی در مزارع گفت: دود ناشی از آن سبب کاهش دید رانندگان وعابران و افزایش سوانح رانندگی شده است تا جایی که در یک هفته اخیر بیش از 80مورد تصادف داشتیم که بنابر اظهار رانندگان، دید کافی نداشتند!

احمدیان کارشناس آب و خاک جهادکشاورزی مازندران هم می گوید: درشرایط بهینه، خاک از ۴۵تا50 درصد ماده معدنی، ۲۵درصد هوا، ۲۵درصد آب و ۱تا۵ درصد ماده آلی‌ تشکیل می‌‌ شود و همین مقدار ماده آلی‌ نقش بسیار مهمی‌ در روابط آب، خاک و گیاه دارد. وجود کاه و کلش در خاک به مرور زمان سبب می‌شود که ماده آلی آرام آرام به خاک کامل تبدیل و سپس تحویل گیاه داده شود. نبود این موجودات،خاک را تبدیل به بستری ضعیف و غیرفعال می کند در نتیجه به آتش کشیدن مزارع موجب سوختن مواد آلی و از بین رفتن میکروارگانیسمهای خاک می شود. همچنین با نابودی میلیونها حشره از گونه های مختلف که غذای بسیاری از موجودات زنده دیگر از جمله پرندگان هستند، سبب بر هم زدن چرخه حیات منطقه می شود.

شریفی کارشناس اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران هم گفت: سوزاندن کاه وکلش باعث افزایش دی اکسیدکربن و افزایش  اثرات گلخانه ای  در جو می شود.

پراکندگی ذرات معلق و سموم شیمیایی در هوا، آسیب به لایه ازن، به وجود آمدن بارانهای اسیدی، افزایش انتقال و انتشار بیماری های واگیردار و بروز تنگی نفس (آسم) و برونشیت و سایر بیماری های تنفسی، سرطان ریه، به هم خوردن تنظیم ضربان قلب، اختلال در فشار خون، آسیب رسانی به سلولهای استخوان، تخریب گلبولهای قرمز و سوزش چشم در کودکان مناطق نزدیک کانون آتش از آلودگی های زیست محیطی و انسانی ناشی سوزاندن کاه و کلش است.

قانون چه می گوید؟

از سویی دیگر، آتش زدن کاه و کلش مطابق قانون جرم است و تاکنون 190نفر در مازندران به همین علت بازداشت شدند.

فرمانده یگان حفاظت از محیط ‌زیست مازندران گفت: با وجود تذکر این یگان به شالیکاران درباره آتش نزدن کاه و کلش پس از برداشت شالی، متاسفانه این روند همچنان ادامه دارد. مسلم آهنگری افزود: با استناد به مواد قانونی بند۴ ماده ۲ قانون مدیریت پسماند و ماده ۳۰ آیین نامه اجرایی قانون مدیریت پسماند و همچنین ماده ۴۵ قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل ها و مراتع، آتش زدن بقایای مزارع و باغات داخل یا مجاور جنگل بدون اجازه و نظارت ماموران جنگلبانی و محیط زیست ممنوع است وچنانچه دراثر سهل انگاری، آتش سوزی به جنگل ها و مراتع سرایت کند متخلف برابر قانون به ۱تا۲ سال حبس تادیبی و پرداخت خسارت محکوم می شود. شهیدی فر مدیرکل جهاد کشاورزی مازندران نیز از بازداشت 190نفر از متخلفین، امسال،  خبر داد که با قرار وثیقه و دادن تعهد آزاد شدند. 

مدیرکل هواشناسی مازندران هم گفت: آتش زدن کاه و کلش دمای شبانه مازندران را که در تابستان می باید کاهش یابد افزایش داد. محمد رضا رضوی با اشاره به اینکه در قوانین فیزیک هر گرمایی در زمین ایجاد شود این گرما از جو زمین خارج نمی‌شود گفت: اگر این گرما، دود باشد ماندگاری بیشتری خواهد داشت.

امکان استفاده بهینه از کاه و کلش

این در حالی است که به اعتقاد کارشناسان کشاورزی، وجود کاه و استفاده بهینه از آن در مزارع می تواند تأثیر زیادی در افزایش کیفیت خاک و محصول داشته باشد.

یداللهی کارشناس حفظ نباتات جهادکشاورزی مازندران در این باره می گوید: استفاده از کاه ها به عنوان کود طبیعی، استفاده در کارگاههای تولید قارچ خوراکی، استفاده در کارخانجات صنایع چوب و ظروف یکبار مصرف گیاهی و قابلیت فرآوری و تبدیل آن به بیش از ۲۰محصول مختلف از ظرفیتهایی است که درباره کاه برنج در مازندران وجود دارد اما به علت ناآگاهی و دیدگاههای سنتی کشاورزان، هیچ استفاده ای از آن نمی شود.

به گفته یداللهی، افزایش مواد آلی خاک که در اثر پوسیدن کاه و کلش به وجد می آید منجر به تامین مواد غذایی مورد نیاز گیاه برای درازمدت ، زنده کردن خاک از طریق افزایش جانداران ذره بینی هوازی مفید، اصلاح ساختمان خاک، تنظیم اسیدیته خاک(PH)، ذخیره سازی آب در خاک و کاهش نیاز مصرف آب برای خاک و گیاه، قابلیت تولید متناسب با شرایط محیطی مانند اسیدی یا قلیایی بودن برای  باغداری، زراعت و یا  فضای سبز ، شتاب بخشیدن به بازسازی خاک، کمک به اصلاح ساختمان خاک در زمینهای شور، افزایش اکسیژن خاک، کاهش شکاف و ترک در سطح خاک و کاهش آفات و بیماری ها و افزایش مقاومت گیاه به سرما وگرما وتنشهای محیطی ازمهمترین فواید کاه و کلش است. 

وی با اشاره به عدم اطلاع کشاورزان ازمعایب آتش زدن کاه و کلش و مزایای حفظ آن افزود: با همکاری دهیاران و شوراهای روستاها، پخش برنامه های تبیینی در صداوسیما و برنامه های ترویجی و دوره های آموزشی ویژه کشاورزان در مناطق مختلف، سعی میکنیم شالیکاران با معایب و مضرات سوزاندن کاه بیشتر آشنا شوند.

همچنین از فواید اقتصادی کاه و کلش نیز نباید غافل بود. هم‌اکنون در سه کارخانه بزرگ در گیلان، مازندران و خوزستان هر سال ۱۲۵‌هزار تن خمیر کاغذ از درخت و کاغذهای باطله تولید می‌شود.

بابایی دکترای علوم کشاورزی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری می گوید: با بهره‌ گیری از ۳۰‌درصد کاه تولیدی کشور، می‌ توان ۶۰۰‌هزار تن خمیر کاغذ تولید کرد. تولید خمیر کاغذ از کاه علاوه بر جلوگیری از قطع درختان و سوزاندن کاه پس از برداشت برنج و حفظ محیط زیست از خروج ۳۰۰‌میلیون دلار ارز از کشور برای خرید چوب و واردات مواد اولیه و تولیدسلولز جلو‌گیری می‌کند.

به گفته بابایی، از کاه و کلش برنج پس از فرآوری می ‌توان برای تامین سوخت نیروگاه‌ها، تولید مصالح ساختمانی به‌ ویژه بلوک و ورق‌های فشرده، دیواره‌های فشرده ضد آتش و تخته فیبر سیمانی، تولید خمیر سلولز جهت کاغذ و مقوا و نئوپان و نیز غذای ماهی استفاده کرد.