ساخت سامانه ایرانی آشکارسازی سریع اشعه ایکس

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، فناوران یکی از شرکت‌های دانش بنیان موفق به طراحی و ساخت سیستم آشکارسازی اشعه ایکس پس‌پراکنده شده است. این سامانه یکی از اجزای کلیدی سیستم‌های تصویربرداری مبتنی بر اشعه ایکس به شمار می‌رود.

در این فناوری، منبع اشعه ایکس بر جسم مورد نظر تابانده می‌شود و پرتو‌های پراکنده‌شده از آن، توسط سیستم آشکارسازی دریافت و به داده‌های قابل‌پردازش تبدیل می‌شود. این داده‌ها سپس به رایانه منتقل شده و تصویر نهایی ساخته می‌شود.

از آنجا که پرتو‌های پراکنده‌شده دارای شدت و انرژی پایین‌تری نسبت به پرتو‌های اولیه هستند، طراحی آشکارسازی که بتواند این سیگنال‌های ضعیف را با دقت بالا ثبت کند، چالش‌برانگیز است. بر همین اساس، آشکارساز باید علاوه بر سطح مؤثر بزرگ و کارایی مناسب، از نوفه پایین و شیلد‌های نوری و الکترومغناطیسی استاندارد برخوردار باشد.

به گفته طراحان، سیستم ساخته‌شده ضمن دارا بودن این ویژگی‌ها، از سرعت بالای داده‌برداری نیز برخوردار است؛ به‌گونه‌ای که امکان تصویربرداری در بازه‌های زمانی کوتاه را فراهم می‌کند و کل فرآیند تصویربرداری می‌تواند تا حدود سه ثانیه کاهش یابد.

این سامانه با هدف آشکارسازی پرتو‌های ایکس پراکنده‌شده با انرژی پایین (بیش از ۶۰ کیلوالکترون‌ولت) از اجسامی که تحت تابش پرتو‌های ایکس پرانرژی قرار گرفته‌اند، طراحی شده است. ساختار این سیستم شامل دو آشکارساز سنتیلاتور پلاستیکی و یک دستگاه دیتالاگر برای ثبت و انتقال داده‌هاست.

به گفته مسئولان این شرکت، این فناوری برای نخستین بار در کشور توسعه یافته و می‌تواند نیاز متخصصان داخلی در حوزه طراحی و ساخت سامانه‌های تصویربرداری مبتنی بر اشعه ایکس پس‌پراکنده را برطرف کند؛ حوزه‌ای که در صنایع پیشرفته، کاربرد‌های امنیتی و سامانه‌های بازرسی غیرمخرب مورد توجه قرار دارد.

سیستم‌های آشکارسازی اشعه ایکس پس‌پراکنده (Backscatter X-ray Detection Systems) از فناوری‌های پیشرفته در حوزه تصویربرداری پرتویی به شمار می‌روند که بر پایه ثبت و تحلیل پرتو‌های پراکنده‌شده از یک جسم عمل می‌کنند. در این روش، پس از تابش پرتو ایکس به هدف، بخشی از انرژی تابشی به‌جای عبور کامل، در اثر برهم‌کنش با ماده به سمت منبع بازمی‌گردد و توسط آشکارساز دریافت می‌شود.

تحلیل این پرتو‌های بازتابی امکان استخراج اطلاعاتی درباره ساختار، چگالی و ترکیب مواد را فراهم می‌کند.

برخلاف سامانه‌های متداول که عمدتاً بر پرتو عبوری تکیه دارند، فناوری پس‌پراکنده به‌ویژه برای بررسی اجسام با دسترسی محدود یا مواردی که تصویربرداری از یک سمت انجام می‌شود، کارآمد است.

با توجه به اینکه شدت و انرژی پرتو‌های پراکنده‌شده معمولاً کمتر از پرتو اولیه است، طراحی آشکارساز‌هایی با حساسیت بالا، نویز پایین و شیلدینگ مناسب اهمیت ویژه‌ای دارد.

این فناوری امروز در حوزه‌هایی مانند بازرسی امنیتی، کنترل گمرکی، ارزیابی غیرمخرب صنعتی و برخی کاربرد‌های تخصصی تحقیقاتی مورد توجه قرار گرفته و به‌عنوان یکی از ابزار‌های کلیدی در توسعه سامانه‌های تصویربرداری سریع و دقیق شناخته می‌شود.