موفقیت در ساخت «کبد کوچک» تزریقی؛ گام بلند پزشکی برای احیای بافت کبد

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، به نقل از وبگاه سای‌تِک‌دِیلی، پژوهشگران موفق به ساخت «کبدهای کوچک» تزریقی شده‌اند که در آزمایش روی موش‌ها، حداقل دو ماه زنده ماندند و بسیاری از عملکردهای بافت سالم کبد را انجام دادند. این دستاورد می‌تواند در آینده جایگزینی برای پیوند کبد باشد و به هزاران بیمار مبتلا به نارسایی کبدی امید ببخشد.

کبد یکی از پرکارترین اندام‌های بدن است و صدها وظیفه حیاتی از جمله تصفیه سموم، تجزیه داروها و تولید پروتئین‌های ضروری برای لخته‌شدن خون را بر عهده دارد. با این حال، هنگامی که این عضو از کار می‌افتد، اغلب تنها راه درمان قطعی پیوند است؛ راهکاری که با کمبود مزمن عضو اهدایی، محدود شده است.

پژوهشگران دانشگاه ام‌آی‌تی (MIT) اکنون کبدهای کوچک تزریقی توسعه داده‌اند که در آزمایش روی موش‌ها، حداقل دو ماه زنده ماندند و بسیاری از عملکردهای بافت سالم کبد را انجام دادند.

به گفته دکتر سانگیتا بهاتیا (Sangeeta Bhatia)، نویسنده ارشد این مطالعه که در مجله سِل بیومتریالز/ Cell Biomaterials منتشر شده، ، ما این‌ها را به‌عنوان کبدهای پشتیبان در نظر می‌گیریم. اگر بتوانیم این سلول‌ها را بدون خارج‌کردن عضو بیمار، به بدن تزریق کنیم، می‌توانند عملکرد کمکی برای کبد فراهم کنند.

کبد حدود ۵۰۰ وظیفه حیاتی دارد که بیشتر آن‌ها به سلول‌های اصلی کبد یعنی هپاتوسیت وابسته است. بیش از یک دهه است که آزمایشگاه دکتر بهاتیا به دنبال روشی برای بازگرداندن فعالیت این سلول‌ها بدون نیاز به پیوند جراحی است.

راه‌حل آن‌ها، تزریق سلول‌های کبدی همراه با دانه‌های ریز ژل‌مانند به نام ریزکره‌های هیدروژل (Hydrogel Microspheres) بود. این دانه‌های ریز به سلول‌ها کمک می‌کنند در کنار هم باقی بمانند و به رگ‌های خونی مجاور متصل شوند. این ماده هنگام تزریق مانند مایع رفتار می‌کند و به‌راحتی از سرنگ عبور می‌کند، اما پس از ورود به بدن، به ساختاری جامد تبدیل می‌شود و بستری مناسب برای سلول‌ها فراهم می‌کند.

مواد تزریقی همچنین حاوی سلول‌های پشتیبان به نام فیبروبلاست هستند که به بقای سلول‌های کبدی کمک می‌کنند و باعث رشد رگ‌های خونی جدید در پیوند می‌شوند.

پژوهشگران با استفاده از روش هدایت‌شده با سونوگرافی، مخلوط سلولی را در بافت چربی شکم موش‌ها تزریق کردند و پس از تزریق نیز از همین روش برای بررسی پایداری پیوند استفاده کردند.

نتایج امیدوارکننده در آزمایش روی موش‌ها

پس از تزریق، سلول‌ها ساختاری متراکم و پایدار تشکیل دادند و با گذشت زمان، رگ‌های خونی جدید به درون پیوند رشد کردند و سلول‌های کبدی را زنده و فعال نگه داشتند.

دکتر واردهمان کومار (Vardhman Kumar)، نویسنده اول این مطالعه، توضیح داد: رگ‌های خونی جدید دقیقاً در کنار سلول‌های کبدی تشکیل شدند و به همین دلیل سلول‌ها توانستند زنده بمانند، مواد مغذی دریافت کنند و پروتئین‌های مورد انتظار را تولید کنند.

سلول‌ها به مدت هشت هفته (که طول کامل مطالعه بود) زنده ماندند و پروتئین‌های تخصصی را وارد جریان خون حیوانات کردند. این نتیجه نشان می‌دهد که این رویکرد می‌تواند روزی به عنوان یک درمان طولانی‌مدت برای بیماری‌های کبدی استفاده شود.

تفاوت این روش با پیوند کبد

در پیوند کبد، کل عضو بیمار خارج و با یک عضو سالم جایگزین می‌شود؛ اما در این روش جدید، سلول‌های سالم تزریق می‌شوند و عضو بیمار در جای خود باقی می‌ماند؛ به عبارت دیگر، این روش به جای جایگزینی کامل کبد، عملکرد آن را تقویت می‌کند و برای بیمارانی مناسب‌تر است که کبدشان هنوز تا حدی فعالیت دارد.

دکتر کومار گفت: ما این فناوری را به‌عنوان جایگزینی برای جراحی می‌بینیم که می‌تواند پلی به سوی پیوند باشد؛ یعنی این پیوندها می‌توانند تا زمانی که عضو اهدایی در دسترس قرار گیرد، از بیمار حمایت کنند.

محدودیت‌ها و چشم‌انداز آینده

با وجود نتایج امیدوارکننده، در نسخه فعلی این فناوری، بیماران احتمالاً به داروهای تضعیف‌کننده سیستم ایمنی نیاز خواهند داشت. آزمایشگاه دکتر بهاتیا در حال مطالعه راه‌هایی برای دور زدن این محدودیت است؛ توسعه سلول‌های کبدی که از حمله سیستم ایمنی در امان بمانند یا دانه‌های ریز ژل‌مانندی که داروها را مستقیماً در محل پیوند آزاد کنند، از جمله این راه‌هاست.

هنوز مشخص نیست این روش چه زمانی به مرحله آزمایش انسانی می‌رسد و پژوهشگران تأکید دارند که این فناوری در مراحل اولیه قرار دارد و برای استفاده در بیماران انسانی، به تحقیقات و تأییدیه‌های بیشتری نیاز است.