مجلس خبرگان؛ ضمانت استمرار مسیر ولایت

به گزارش گروه تاریخ و مناسبت‌های خبرگزاری صدا و سیما، ۲۳ تیرماه سال ۱۳۶۲ نقطه عطفی بی بدیل در تاریخ انقلاب اسلامی به شمار می‌رود. در چنین روزی نخستین دوره مجلس خبرگان رهبری، با حضور نمایندگان منتخب مردم رسماً آغاز به کار کرد تا نقشی سرنوشت ساز در تثبیت و تداوم حرکت نظام اسلامی ایفا نماید.

پیش از انقلاب اسلامی، علی رغم وجود قانون اساسی مشروطه، مقامات رژیم سابق به صورت عملی به مردم نشان داده بودند که در حکمرانی نه به مبانی اسلامی اعتقادی دارند و نه اراده مردم و نه قانون را به رسمیت می‌شناسند. اسناد تاریخی نشان می‌دهد آن‌ها چندان به ساختار‌های رسمی و قانونی حکمرانی اعتنایی نداشتند؛ به ویژه در موضوع رهبری کشور که طبیعتا از دیدگاه آن‌ها امری موروثی و مبتنی بر اصالت خون و نسب بود. محمد رضا پهلوی در یک مصاحبه مطبوعاتی اظهار داشته بود که: «دولت یعنی من»! (کتاب خدمتگزار تخت طاووس، خاطرات پرویز راجی). او در مصاحبه با فالاچی گفته بود: «برای انجام امور، قدرت لازم است و برای داشتن قدرت، اجازه و مشورت کسی لازم نیست. لازم نیست درباره تصمیمات با کسی بحث شود».

اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی، امام خمینی (ره) تلاش کردند با ایجاد ساختار‌ها و نهاد‌هایی برای حکمرانی بر طبق آموزه‌های اسلامی و اراده مردمی، آثار سوء استبداد و استعمار را از میان بر دارند. بر این اساس ایشان با تکیه بر درک صحیح خود از ضرورت ایجاد ساختار‌های سیاسی- اجتماعی، در صدد برآمدند با تشکیل مجلس خبرگان قانون اساسی، نظام اسلامی، ساختار‌ها و نهاد‌های متناسب با آن را پایه گذاری کنند. قائد شهید حضرت آیت الله خامنه‌ای (ره) در این زمینه بیان کرده‌اند امام خمینی (ره) در ساخت و مهندسىِ نظام جمهوری اسلامی، همه عناصر و اجزایی را که می‌توانست این نظام را استوار و ماندگار کند، مورد توجه قرار دادند (۱۴/۳/۸۰).

مجلس خبرگان رهبری با هدف تعیین رهبری نظام اسلامی و نظارت بر آن مقام، یکی از همین نهاد‌هایی است که نقش مهمی در استواری و ماندگاری نظام دارد. اهمیت این نهاد تا بدانجاست که امام شهید (ره)، آن را «تعیین کننده‌ترین و مهمترین رکن از ارکان نظام اسلامی» (۲۵/۴/۶۹) خوانده‌اند؛ نهادی که مظهر تام و تمام مردم سالاری اسلامی (۱۲/۶/۹۴) و پشتوانه عظیم و ذخیره معنوی نظام (۹/۶/۸۵) است.

با توجه به اهمیت این موضوع، علی رغم شرایط حساس جنگ تحمیلی، انتخابات نخستین دوره مجلس خبرگان رهبری در تاریخ ۱۹ آذر ۱۳۶۱ با مشارکت گسترده مردم برگزار شد و جلوه‌ای از مردم سالاری دینی را به نمایش گذاشت. نکته قابل توجه اینکه در میان منتخبان، رئیس جمهور وقت، آیت الله سید علی خامنه‌ای از حوزه انتخابیه تهران، با بیش از دو میلیون و هشتصد هزار رای، بیشترین میزان آرا را به خود اختصاص دادند.

افتتاحیه اولین دوره مجلس نیز به صورت رسمی در ۲۳ تیرماه ۶۲ برگزار شد. حضرت امام خمینی (ره) هم به مناسبت گشایش این مجلس در روز ۲۲ تیر ماه ضمن صدور پیامی، خبرگان ملت را خطاب قرار داده و در باب مسئولیت خطیری که بر عهده گرفته بودند، رهنمود‌هایی ارائه دادند. ایشان در بخشی از پیام خود بیان داشتند: «اکنون شما، اى فقهاى شوراى خبرگان واى برگزیدگان ملت ستمدیده در طول تاریخ شاهنشاهى و ستمشاهى، مسئولیتى را قبول فرمودید که در رأس همه مسئولیت‏هاست؛ و آغاز به کارى کردید که سرنوشت اسلام و ملت رنجدیده و شهید داده و داغدیده گرو آن است‏» (صحیفه امام، ۱۸/۵). امام خمینی (ره) در این پیام تاریخی با اشاره به توطئه‌های دشمنان برای انحراف نظام اسلامی، بر نقش اساسی این مجلس در مشروعیت بخشیدن به نظام و صیانت از آن تأکید کردند و به نمایندگان هشدار دادند که کوچک‌ترین سهل انگاری در باب مسئولیت شان، ممکن است فاجعه تاریخی بزرگی را رقم زند که تا قرن‌ها موجب فراموشی اسلام شده و اسلام شاهنشاهی را با اسلام اصیل جایگزین کند. این کلمات، عظمت جایگاه و حساسیت نقش خبرگان را برای همیشه ترسیم کرد. آنچنان که بعدا و در برهه‌های حساس معلوم شد، خبرگان ملت پیام امام را به خوبی دریافته‌اند؛ و البته بعد‌ها ملت نیز در این برهه ها، حلاوت وجود این نهاد را چشیدند. این مجلس خبرگان بود که در روز‌های حساس پس از رحلت حضرت امام خمینی (ره)، با درایت و هوشمندی، سکان رهبری را به دست فقیه مجاهد، شجاع و آگاه به زمان، امام شهید حضرت آیت الله العظمی سید علی خامنه‌ای (ره) سپرد؛ فردی که توانست رکن ولایت فقیه را تثبیت و تقویت کند. او در دوران زعامت، فراتر از یک رهبر سیاسی، در قامت حکیمی فرزانه ظهور کرد که توانایی گفتمان سازی برای به فعلیت رساندن تمدن نوین اسلامی را دارد. اگر امام خمینی (ره) نظام اسلامی را تأسیس و ایران را وارد دوره‌ای جدیدی از تاریخ کرد، امام خامنه‌ای (ره) با تثبیت و تقویت نظام اسلامی توانست ایران را به قله نزدیک کند؛ به گونه‌ای که ظرف یک سال اخیر ملت ایران توانست از میدان هولناک دو جنگ و یک شبه کودتای بزرگ به سلامت عبور کند و این تنها بخشی از میراث بزرگ اوست.

پس از شهادت این امام عظیم الشأن و زیر آتش جنگ، بار دیگر خبرگان ملت به رسالت الهی خویش عمل کرد و با تعیین حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه‌ای، دشمنان را مبهوت و دل‌های دوستان را پر از اطمینان و آرامش ساخت؛ بنابراین خبرگان نشان داد که پیام امام را به خوبی دریافت کرده است. تیزبینی و هوشمندی مجلس خبرگان در مقاطع حساس و انتخاب‌های درخشان، تداوم راه امام (ره) و استمرار آرمان‌های انقلاب را تضمین کرده است؛ موضوعی که خود بهترین گواه بر کارآمدی این نهاد در پاسداری از حریم ولایت و صیانت از مسیر آینده انقلاب اسلامی است.

نویسنده: عباس کریمیان